قرص برنج چیست و چه خطراتی دارد؟

0

قرص برنج یا آلومینیم فسفید (AIP) نوعی آفت‌کشِ ارزان، مؤثر و رایج است. البته این قرص در میان آفت‌کش‌های کشاورزی یکی از شایع‌ترین دلایل مسمومیت می‌باشد. این ترکیب شیمیایی در صورت تماس با رطوبت هوا یا با هیدروکلریک اسیدِ موجود در معده گازِ فسفین کشنده آزاد می‌کند. سازوکارِ مسمومیتِ قرص برنج ناشی از کم‌اکسیژنی سلولی است که خود در تأثیر این ترکیب شیمیایی بر میتوکندری، مهارِ سیتوکروم اکسیداز سی و تشکیل رادیکال‌های هیدروکسیلِ به‌شدت واکنش‌پذیر ریشه دارد. نشانه‌ها و علائم این مسمومیت غیرمشخص و آنی‌اند. سمیت قرص برنج به‌طور مشخص در بافت‌های قلبی و عروقی اثر می‌گذارد که به‌صورت فشارخون پایینِ شدید و عمیق، نارسایی احتقانی قلب و نوار قلب غیرعادی نمود پیدا می‌کند.

تشخیص مسمومیت قرص برنج معمولاً به سابقۀ پزشکی وابسته است. برای تشخیص راحت این مسمومیت می‌توان از آزمایش نقره نیترات بر روی محتوای معده یا نفس فرد استفاده کرد. ازآنجایی‌که این سم پادزهر مشخصی ندارد، مدیریت مسمومیت عمدتاً به مراقبتِ حمایتی از بیمار محدود می‌شود. مراجعۀ سریع به اورژانس، احیا، تشخیص، کاهش میزانِ سم، نظارت دقیق و تراپی حمایتی ممکن است به نتایج خوبی ختم شوند. حمایتِ قلبی‌عروقی برای خونیاری کافی به بافت‌ها، اکسیژن‌رسانی و فراهم کردن محیط مناسب سوخت‌وسازِ فیزیولوژیک بسیار مهم و کلیدی است؛ تا زمانی که سطوح سم در بافت‌های بدن کاهش یافته و درعین‌حال گردش خون به حالت عادی خود بازگردد.

علائم مسمومیت قرص برنج

نشانه‌ها و علائم مسمومیت غیرمشخص و آنی بوده و به دوز آلومینیم فسفید، مسیر ورود به بدن و مدت زمان قرار گرفتن در معرض سم بستگی دارند. بعد از استنشاق سم، بیمار معمولاً ناراحتی مجاری هوا و تنگی نفس را تجربه می‌کند. سایر علائم محتمل عبارت‌اند از سرگیجه، زود خسته شدن، تنگی قفسه سینه، سردرد، حالت تهوع، استفراغ، اسهال، آتاکسی، بی‌حسی، خواب‌رفتگی اندام، رعشه، ضعف عضلانی، دوبینی و یرقان. در مسمومیت شدیدِ ناشی از استنشاق، ممکن است بیمار به سندرم دیسترس تنفسی حاد (ARDS)، نارسایی قلبی، آریتمی قلبی، تشنج و اغماء دچار شود. همچنین امکان بروزِ دیرهنگامِ سمیت کبدی (هپاتوتاکسیسیتی) و سمیت کلیوی (نفروتاکسیسیتی) وجود دارد.

بعد از ورود سم به بدن، علائم آن معمولاً پس از چند دقیقه نمود پیدا می‌کنند. در مسمومیت‌های خفیف بروز علائم بالینی نظیر حالت تهوع، استفراغ مکرر، اسهال، سردرد، ناراحتی شکم یا درد و تندتپشی شایع است. این بیماران معمولاً ریکاوری می‌شوند. از طرف دیگر، در مسمومیت‌های خوراکیِ متوسط تا شدید، نشانه‌ها و علائم گوارشی، قلبی‌عروقی، تنفسی و سیستم‌های عصبی در مراحل اولیه و مراحل بعدی بروز می‌کنند. همچنین احتمال بروز نشانه‌های نارسایی کبدی و کلیوی و انعقاد درون‌رگی منتشر (DIC) وجود دارد.

ارزیابی اولیه و احیاء

بررسی فوری بیمار باید توسط پزشک یا مراقب بهداشتی آموزش‌دیده انجام شود تا اکسیژن‌رسانی، تنفس و گردش خون بازیابی گردد. پزشک یا مراقب باید اقدامات لازم برای محافظت از خود را در نظر داشته باشد، مانند استفاده از ماسک کامل و دستکش‌های پلاستیکی در طول فرآیند سم‌زدایی.

پزشک می‌بایست گشودگی مجاری هوا را تائید کرده و در صورت لازم با استفاده از لولۀ درون‌نایی از مجاری محافظت کرده و از سینه‌پهلو جلوگیری کند. همچنین پزشک یا مراقب بهداشتی باید با دستگاه اکسیژن به اکسیژن‌رسانی در بدن بیمار کمک کرده، نبض او را بررسی کرده و دسترسی درون‌سیاه‌رگی را فراهم کند تا فرآیند درمان آغاز گردد. زیر نظر داشتن علائم حیاتی باید بسیار با دقت انجام شود. بررسی اولیۀ بیمار باید نوار قلب، ایکس ری از سینه، آزمایش قند خون، آزمایش گاز خون شریانی، بررسی الکترولیت‌ها ازجمله منیزیم، آزمایش خون منظم، آزمایش عملکرد کبد و آزمایش عملکرد کلیه را شامل شود. انجام نوار قلب به‌طور مکرر یا مداوم می‌تواند به تشخیص زودهنگام نقص عملکرد قلبی کمک کند.

کاهش سم

قربانی مسمومیت گاز فسفین باید سریعاً در معرض هوای تازه قرار بگیرد. ازآنجایی‌که فسفین از طریق مسیر پوستی (cutaneous route) جذب می‌شود، باید سم‌زداییِ فوریِ پوست و چشم‌ها به‌طور کامل و به‌وسیلۀ شست‌و‌شو با آبِ ساده انجام گیرد.

بعد از خوردن قرص برنج، اثرگذاری سم‌زدایی روده برای کاهش جذبِ سم جذب‌نشده عمدتاً به مدت زمان قرار گرفتن در معرض سم بستگی دارد و انجام این کار در طول یک یا دو ساعت بعد از وارد شدن سم به بدن مفید است. اگر مجرای هوایی بیمار محافظت‌شده نیست و لولۀ درون‌نایی ندارد، سم‌زدایی روده نباید انجام شود.

پتاسیم پرمنگنات (۱:۱۰٫۰۰۰) از طریق یک لولۀ بینی‌شکمی برای شویش معده استفاده می‌شود، چراکه این ترکیب فسفین را به فسفات غیرسمی اکسیداز می‌کند. در مرحلۀ بعد، اگر بیمار تا یک ساعت بعد از خوردن مقادیر زیادی از سم به اورژانس رسیده باشد، می‌توان از ۱۰۰ گرم ذغال فعال برای کاهش جذب سم استفاده کرد. البته داده‌های کافی دربارۀ مؤثر بودن مصرف ذغال فعال برای رفع مسمومیت آلومینیم فسفید وجود ندارد، چراکه گاز فسفین با سرعت بالایی در روده جذب می‌شود. همچنین در دستورالعمل ذغال فعال ذکر شده است که نباید از این ترکیب به‌طور مکرر برای درمان بیماران مسموم استفاده کرد.

می‌توان از محلول سوربیتول با دوز ۱ تا ۲ میلی‌لیتر در کیلوگرم به‌عنوان مسهل استفاده کرد. یافته‌های آزمایشگاهی نشان می‌دهند که چربی و روغن، عمدتاً روغن‌های سبزیجات و پارافین مایع، از آزادسازی فسفینِ قرص برنج جلوگیری می‌کنند. نقش بالقوۀ روغن نارگیل در مدیریت مسمومیت آلومینیم فسفید در مطالعه‌ای موردی نشان داده شده و حتی شش ساعت بعد از مصرف قرص برنج نیز مؤثر بوده است. حفظ خونیاری کافی در کلیه‌ها و دفع ادرار به دفعات مطلوب می‌تواند به افزایش دفع فسفین کمک کند.

نکتۀ مهم: در صورت تجربۀ هر یک از نشانه‌ها و علائم مسمومیت قرص برنج، سریعاً با اورژانس (۱۱۵) تماس گرفته یا خود را به نزدیک‌ترین مرکز فوریت‌های پزشکی برسانید.

منبع ncbi.nlm.nih.gov

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.