اثرات شیمی درمانی بر بدن

0

شیمی‌درمانی یکی از رایج‌ترین و قوی‌ترین روش‌ها برای درمان سرطان است. اما اثرات شیمی درمانی بر بدن بسیار وسیع هستند. اگرچه داروهای شیمی‌درمانی به حدی قوی هستند که با سرعت سلول‌های سرطانی را از بین می‌برند، اما این داروها به سلول‌های سالم بدن نیز آسیب می‌زنند. این آسیب می‌تواند با برخی عوارض جانبی همراه باشد. شدت این عوارض جانبی به عواملی نظیر وضعیت کلی سلامت بیمار، سن و نوع شیمی‌درمانی بستگی دارد. در این مقاله به بررسی اثرات شیمی درمانی بر بدن خواهیم پرداخت.

اگرچه اغلب عوارض جانبی بعد از پایان دورۀ درمان سریعا برطرف می‌شوند، اما برخی از این عوارض ممکن است بعد از پایان درمان نیز تجربه شوند و حتی برخی از آنها هرگز برطرف نمی‌شوند. حتما دربارۀ عوارض جانبی شیمی درمانی با پزشک خود مشورت کنید. در برخی موارد، با توجه به واکنش‌های بدن بیمار، ممکن است پزشک نوع یا مقدار مصرف داروی شیمی‌درمانی را تغییر دهد.

چگونگی بروز عوارض جانبی شیمی درمانی در هر فرد می‌تواند به عوامل دیگری نظیر سن یا مشکلات سلامتی وابسته باشد. اما فارغ از شدتِ این عوارض، اثرات شیمی درمانی توسط تمام بیماران تجربه می‌شوند.

داروهای شیمی‌درمانی می‌توانند هر کدام از سیستم‌های بدن را تحت تاثیر قرار دهند که سیستم‌های زیر بیشتر مستعد تحت تاثیر قرار گرفتن هستند:

  • دستگاه گوارش
  • فولیکول‌های مو
  • مغز استخوان
  • دهان
  • دستگاه تولید مثل

درکِ چگونگیِ اثرگذاری این داروها بر سیستم‌های بدن می‌تواند ارزشمند باشد.

سیستم‌های ایمنی و گردش خون

نظارت داشتن بر میزانِ خون به طور منظم از بخش‌های حیاتیِ شیمی‌درمانی است. علت این کار این است که داروهای شیمی‌درمانی می‌توانند به سلول‌های موجود در مغز استخوان – جایی که گلبول‌هایی قرمز خون تولید می‌شوند – آسیب برسانند. ناکافی بودن گلبول‌های قرمز خون برای انتقال اکسیژن به بافت‌ها می‌تواند به کم‌خونی منجر گردد.

علائم کم‌خونی:

  • خستگی
  • سبکی سر
  • رنگ‌پریدگی
  • دشواری در فکر کردن
  • احساس سرما
  • ضعف عمومی

شیمی‌درمانی همچنین می‌تواند تعداد گلبول‌های سفید خون را کاهش دهد. گلبول‌های سفید نقش مهمی را در عملکرد سیستم ایمنی بدن ایفا می‌کنند. این سلول‌ها از بروز بیماری‌ها جلوگیری کرده و با عفونت‌ها مبارزه می‌کنند. علائم این مشکل همیشه واضح نیستند، اما ممکن است متوجه شوید که بیش از پیش مریض می‌شوید. اگر داروهای شیمی‌درمانی دریافت می‌کنید، از قرار گرفتن در معرض ویروس‌ها، باکتری‌ها و سایر جرم‌ها اجتناب کنید.

سلول‌هایی به نام پلاکت به لخته‌سازی خون کمک می‌کنند. پایین بودن تعداد پلاکت به این معناست که احتمال بروز کبودی و خونریزی در شما بیشتر است. علائم این مشکل عبارتند از دوره‌های طولانیِ خونریزی بینی، خون در مدفوع یا استفراغ و قاعدگی‌های شدیدتر.

برخی از داروهای شیمی‌درمانی می‌توانند از طریق ضعیف کردن ماهیچه قلب به این عضو آسیب برسانند یا در ریتم قلب اختلال ایجاد کنند. این مشکلات می‌توانند توانایی قلب برای پمپاژ مطلوب خون را تحت تاثیر قرار دهند. برخی از داروهای شیمی‌درمانی حتی ممکن است خطر حمله قلبی را افزایش دهند. اگر قلب‌تان قوی و سالم باشد، احتمال بروز این مشکلات کمتر است.

سیستم‌های عصبی و ماهیچه‌ای

سیستم عصبی مرکزی احساسات، الگوهای فکری و تناسب بدن را کنترل می‌کند. اثرات شیمی درمانی ممکن است باعث بروز مشکلات حافظه‌ای شده یا تمرکز کردن و فکر کردن واضح را مشکل کنند. این مشکل شناختیِ خفیف ممکن است بعد از پایان شیمی‌درمانی برطرف شده یا برای سالها باقی بماند. موارد شدید حتی می‌توانند باعث افزایش اضطراب و استرس شوند.

برخی از داروهای شیمی‌درمانی می‌توانند باعث بروز این مشکلات شوند:

  • درد
  • ضعف
  • بی‌حسی
  • حس سوزن سوزن شدن در دستان یا پاها

ممکن است احساس خستگی، درد یا لرزش را در عضلات‌تان تجربه کنید. همچنین ممکن است سرعت واکنش‌ها و مهارت‌های حرکتی‌تان کاهش یابد. بعلاوه، امکان دارد که مشکلات تعادل و هماهنگی بدن را تجربه کنید.

دستگاه گوارش

برخی از رایج‌ترین اثرات شیمی درمانی به دستگاه گوارش مربوط می‌شوند. خشکی دهان و زخم‌های دهان که بر روی زبان، لب‌ها، لثه‌ها یا در داخل گلو رخ می‌دهند می‌توانند جویدن و قورت دادن غذا را با مشکل مواجه کنند. زخم‌های دهان همچنین شما را مستعد خونریزی و عفونت می‌کنند.

ممکن است حتی یک طعم فلزی را در دهان‌تان تجربه کرده یا یک پوشش زرد یا سفید‌‌رنگ را بر روی زبان مشاهده کنید. ممکن است طعم غذا غیرعادی یا ناخوشایند باشد. به همین دلیل ممکن است غذا نخورید و به طور ناخواسته وزن کم کنید.

این داروهای قدرتمند همچنین می‌توانند به سلول‌های دستگاه گوارش آسیب برسانند. حالت تهوع یکی از علائم رایج بوده و ممکن است به استفراغ ختم گردد. برای کاهش استفراغ با پزشک خود دربارۀ مصرف داروهای ضدتهوع مشورت کنید.

سایر مشکلات گوارشی عبارتند از شُل یا سفت شدن مدفوع و اسهال یا یبوست. همچنین ممکن است وجودِ فشار، نفخ و گاز را در اطراف شکم‌تان حس کنید. می‌توانید با جلوگیری از کمبود آب بدن و مصرف زیاد آب در طول روز، این علائم را تسکین دهید.

عوارض جانبی مربوط به دستگاه گوارش می‌توانند در از دست دادن اشتها نقش داشته و باعث شوند حتی زمانی که چیزی نخوریده‌اید هم احساس سیری داشته باشید. در نتیجه، تجربۀ کاهش وزن، ضعف عمومی و کمبود انرژی در این وضعیت رایج است. بسیار مهم است که در این شرایط به خوردن غذاهای سالم ادامه دهید.

پوست، مو و ناخن‌ها

ریزش مو شاید معروف‌ترین عارضۀ جانبی شیمی‌درمانی باشد. بسیاری از داروهای شیمی‌درمانی فولیکول‌های مو را تحت تاثیر قرار می‌دهند و تنها چند هفته بعد از شروع درمان باعث ریزش مو می‌شوند. بروز ریزش مو در هر جایی از بدن ممکن است، از ابروها گرفته تا مژه‌ها و موی پاها. این ریزش مو موقتی است. موی جدید چند هفته بعد از پایان دورۀ درمان دوباره رشد می‌کند.

بروز ناراحتی‌ها پوستی خفیف نظیر خشکی، خارش و راش نیز ممکن است.

دستگاه تولید مثل

داروهای شیمی‌درمانی هورمون‌های مردان و زنان را دستخوش تغییرات می‌کنند. در زنان، تغییرات هورمونی می‌توانند باعث بروز گرگرفتگی، قاعدگی‌های نامنظم یا شروع ناگهانی یائسگی شوند. ممکن است خشکی بافت‌های واژن را نیز تجربه کنید که می‌تواند باعث ناخوشایندی و دردناک شدن رابطۀ جنسی گردد. احتمال بروز عفونت‌های واژنی نیز افزایش می‌یابد.

بسیاری از پزشکان باردار شدن در دروۀ شیمی‌درمانی را توصیه نمی‌کنند، زیرا برخی از زنان ممکن است در این دوره به طور موقتی یا دائمی نابارور شوند. داروهای شیمی‌درمانی همچنین ممکن است باعث بروز نقائص هنگام تولد شوند.

داروهای شیمی‌درمانی در مردان می‌توانند تعداد اسپرم را کاهش داده یا به اسپرم آسیب برسانند. همانند زنان، مردان هم در طول شیمی‌درمان ممکن است به طور موقتی یا دائمی نابارور شوند.

اگرچه علائمی نظیر خستگی، اضطراب و نوسانات هورمونی ممکن است در میل جنسی مردان و زنان تداخل ایجاد کنند، اما بسیاری از افرادی که تحت شیمی‌درمانی هستند همچنان می‌توانند فعالیت‌های جنسی خود را حفظ کنند.

سایر سیستم‌هایی که تحت تاثیر شیمی‌درمانی قرار می‌گیرند

  • سیستم دفع (کلیه‌ها و مثانه): کلیه‌ها برای دفع داروهای قدرتمندِ شیمی‌درمانی تلاش می‌کنند. در طی این فرآیند، برخی از سلول‌های کلیه و مثانه می‌توانند آسیب ببینند. بروز ناراحتی مثانه نیز ممکن است.
  • سیستم اسکلتی: برخی داروها باعث کاهش سطوح کلسیم و در نتیجه کاهش تودۀ استخوانی می‌شوند. پوکی استخوان مرتبط با سرطان معمولا زنان را بیشتر از مردان هدف قرار می‌دهد و به ویژه در میان زنان یائسه شایع‌تر است.
  • اثرات روانی و عاطفی: بیماران ممکن است ترس، استرس، اضطراب و افسردگی را تجربه کنند.
منبع healthline.com

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.