آمبولی ریه | علل، علائم و درمان

0

آمبولی ریه به شرایطی گفته می‌شود که در آن انسدادی در عروق ریوی رخ داده باشد. این عروق مسیر خون‌رسانی به ریه‌ها هستند. آمبولی ریه یکی از شایع‌ترین بیماری‌های قلبی-عروقی است.

در ایالات متحده حدوداً از هر ۱۰۰۰ نفر یک نفر به آمبولی ریه دچار است.

انسداد در عروق ریوی که معمولاً به شکل لختۀ خون است، از رسیدن اکسیژن به بافت‌های ریه جلوگیری می‌کند و می‌تواند بسیار خطرناک و کشنده باشد.

واژۀ آمبولی (embolism) در کلمۀ یونانی émbolos ریشه دارد که به معنای «متوقف‌کننده» یا «مسدود شدن» می‌باشد.

در آمبولی ریه جسم مسدود‌کنندۀ جریان خون در قسمتی از بدن فرد تشکیل می‌شود و با جریان خون در بدن چرخش دارد و در نهایت مسیر خون در یکی از شریان‌های ریه را مسدود می‌کند.

در این مورد جسم مسدود‌کننده با ترومبوز متفاوت است. ترومبوز در قسمتی از بدن شکل می‌گیرد و در همانجا باقی می‌ماند، در صورتی ‌که در آمبولی، جسم همراه با جریان خون در بدن حرکت می‌کند.

علائم آمبولی ریه

علائم آمبولی ریه ازاین‌قرارند:

  • درد قفسه سینه – دردی شدید و تیز که ممکن است هنگام نفس کشیدن وخیم‌تر شود
  • افزایش ضربان قلب یا ضربان نامنظم
  • سرگیجه
  • دشواری در تنفس که ممکن است به‌طور ناگهانی یا به‌طور تدریجی رخ دهد
  • تنفس سریع
  • سرفه کردن که معمولاً خشک بوده اما احتمال دارد با خون، یا خون و خلط همراه باشد

در صورتی که علائم شدید باشند، فرد باید فوراً تحت مراقبت‌های ویژه پزشکی قرار بگیرد.

موارد شدید ممکن است به بروز شوک، بیهوشی، ایست قلبی و مرگ منجر شوند.

درمان آمبولی ریه

درمان آمبولی ریه بر روی موارد زیر تمرکز دارد:

  • توقفِ رشد لخته
  • جلوگیری از تشکیل لخته‌های جدید
  • از بین بردن یا خارج کردن هرگونه لختۀ خونی

در اغلب موارد اولین قدم برای درمان این بیماری اکسیژن‌درمانی و رفع شوک بیمار است.

برای کمک به رقیق‌سازی خون و جلوگیری از ایجاد لخته معمولاً از داروهای ضد انعقاد خون مانند هپارین، انوکساپارین یا وارفارین استفاده می‌شود.

همچنین ممکن است پزشک از داروهای ضد لخته (thrombolytics) برای درمان آمبولی استفاده کند. بااین‌وجود، خطر بروز خونریزی شدید در صورت مصرف این داروها بالا است. داروهای ضد لخته عبارت‌اند از اکتیواز، وتاواز و امیناز.

اگر بیمار به فشارخون پایین دچار باشد، ممکن است از دوپامین برای افزایش فشارخون استفاده شود.

مبتلایان به آمبولی ریه معمولاً باید برای مدت طولانی به‌طور منظم دارو مصرف کنند که این مدت زمان در اغلب موارد حداقل ۳ ماه می‌باشد.

پیشگیری

اقدامات زیر می‌توانند به کاهش خطر بروز آمبولی ریه کمک کنند:

  • افراد مستعد باید داروهای ضد انعقاد خون نظیر هپارین یا وارفارین مصرف کنند.
  • فشرده‌سازی پاها از طریق جوراب‌ها یا پوشش‌های ضد آمبولی ممکن است مفید واقع شود. در این شرایط آستین، دستکش یا چکمۀ مخصوص ناحیۀ مورد نظر را نگه می‌دارد و در صورت نیاز فشار بر آن ناحیه را افزایش می‌دهد.

روش‌های فشرده‌سازی به اجبار خون را وارد رگ‌های عمیق می‌کنند و با کاهش میزانِ تجمع خون در یک ناحیه از بروز لخته‌های خونی جلوگیری می‌کنند.

بیشتر بخوانید:

سایر روش‌های کاهش خطر آمبولی عبارت‌اند از فعالیت فیزیکی، ورزش منظم، رژیم غذایی سالم و ترک سیگار و تنباکو.

علل آمبولی ریه

آمبولی ریه زمانی رخ می‌دهد که جسم مسدود‌کنندۀ جریان خون که معمولاً یک لخته خونی است، مسیر خون در شریانِ ریوی را مسدود کند.

لخته خونی ممکن است در بازو یا پا تشکیل شود که به آن ترومبوز سیاهرگی عمقی (DVT) می‌گویند.

در مرحلۀ بعد این لخته از جای خود جدا شده و از طریق جریان خون به سمت ریه‌ها می‌رود. ازآنجایی‌که این لخته بزرگ‌تر از عروقِ کوچکِ ریه می‌باشد، نمی‌تواند از میان آن‌ها عبور کند و درنتیجه انسداد به وجود می‌آورد.

این انسداد از رسیدن خون به بخشی از ریه جلوگیری می‌کند و باعث می‌شود تا آن بخش از ریه در اثر کمبود اکسیژن از بین برود.

در موارد نادر ممکن است آمبولی ریه نتیجۀ جسم مسدود‌کننده‌ای باشد که از ذرات چربی، مایع آمنیوتیک یا سایر ذراتی که وارد جریان خون شده‌اند تشکیل شده باشد.

آمبولی ریه

تشخیص

برای تشخیص این بیماری پزشک سابقۀ بیمار و احتمال وجود آمبولی را بررسی کرده و در مرحلۀ اول معاینۀ جسمی را انجام می‌دهد. تشخیص آمبولی ریه می‌تواند کار دشواری باشد، چراکه علائم آن به علائم سایر بیماری‌ها شبیه است.

آزمایش‌هایی که برای تشخیص آمبولی ریه استفاده می‌شوند عبارت‌اند از:

  • یک مدل ریاضی که به پیش‌بینی جریانِ DVT و خطر وجود آمبولی توسط پزشک کمک می‌کند.
  • آزمایش دی دایمر (d-Dimer) – نوعی آزمایش خون است که می‌تواند ترومبوز را تشخیص دهد. در صورت منفی بودن جواب این آزمایش دیگر نیازی به انجام آزمایشات بیشتر نیست.
  • اسکن وی/کیو (V/Q scan) – عبارت است از دو آزمایش که میزان هوارسانی و ویژگی‌های ساختاری ریه‌ها را تحلیل کرده و نسبت به اسکن سی تی پرتوی کمتری ساطع می‌کند.
  • اسکن سی تی (CT scan) – این آزمایش می‌تواند مشکلات موجود در نواحی قفسه سینه، مغز و سایر اندام‌ها را نشان دهد و در مواردی که اسکن وی‌/کیو ممکن نباشد از آن استفاده می‌شود.
  • نوار قلب (EKG) – فعالیت الکتریکی قلب را ثبت می‌کند.
  • آزمایش گاز خون شریانی (ABG) – برای اندازه‌گیری میزان اکسیژن، کربن دی‌اکسید و سایر گازهای موجود در خون استفاده می‌شود.
  • ایکس-ری سینه – برای تصویربرداری از قلب، ریه‌ها و سایر اندام‌های داخلی استفاده می‌شود.
  • آزمایش فراصوت پاها که برای اندازه‌گیری شتاب و سرعت جریان خون و تغییرات مرتبط با آن مورد استفاده قرار می‌گیرد.
  • آنژیوگرافی ریه که برای تشخیص لخته‌های خونی در ریه‌ها انجام می‌شود.
  • ام‌آر‌آی (MRI) – برای تولید تصاویر دقیق و پرجزییات از ساختارهای داخلی بدن

عوامل خطر

خطر بروز آمبولی ریه با افزایش سن بیشتر می‌شود. افرادی که به این بیماری دچار هستند یا بیماری‌هایی دارند که خطر لخته‌سازی خون را بیشتر می‌کند معمولاً بیشتر در خطر ابتلا به آمبولی ریه می‌باشند.

اگر فردی در ناحیۀ پا یا بازو لختۀ خونی دارد (DVT) یا در گذشته چنین شرایطی داشته است، بیشتر در خطر ابتلا به آمبولی ریه است.

دراز کشیدن در تخت به مدت طولانی یا عدم فعالیت جسمانی در درازمدت خطر بروز DVT و در نتیجه خطر ابتلا به آمبولی ریه را افزایش می‌دهند. به‌طور مثال پرواز طولانی یا نشستن در خودرو به مدت طولانی می‌توانند خطر بروز این بیماری را افزایش دهند.

وقتی انسان تحرک نداشته باشد، خون در قسمت‌های تحتانی بدن جمع می‌شود. اگر حرکت خون در بدن کمتر از حد عادی باشد، احتمال تشکیل لخته خونی افزایش می‌یابد.

رگ‌های خونی آسیب‌دیده نیز خطر بروز آمبولی را افزایش می‌دهند. آسیب‌دیدگی رگ در اثر بروز صدمه یا انجام جراحی رخ می‌دهد. اگر رگ خونی آسیب ببیند، امکان دارد قسمت داخلی آن باریک‌تر شود و احتمال تشکیل لخته خونی را افزایش دهد.

سایر عوامل خطر عبارت‌اند از برخی از انواع سرطان، بیماری التهابی روده، چاقی، استفاده از دستگاه تنظیم ضربان قلب (پیس‌میکر)، کاتترهای موجود در عروق، بارداری، مکمل‌های استروژن، سابقۀ لخته‌سازی خون در خانواده و استعمال سیگار.

دورنمای بیماری

اغلب افراد مبتلا به آمبولی ریه می‌توانند با برنامۀ درمانی موثر و به‌موقع ریکاوری کامل داشته باشند و سلامت خود را به دست بیاورند.

خطر مرگ ناشی از این بیماری بالا است، اما درمان به‌موقع و زودهنگام می‌تواند این خطر را به‌طور چشمگیری کاهش دهد.

خطرناک‌ترین دورۀ بیماری ساعاتِ بعد از بروز آمبولی برای اولین بار است. همچنین اگر آمبولی ناشی از بیماری دیگری باشد (مانند سرطان) شرایط خطرناک‌تر می‌شود.

بااین‌وجود، اغلب افراد مبتلا به آمبولی ریه می‌توانند با درمان سلامت کامل خود را به دست بیاورند.

منبع medicalnewstoday.com

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.