علائم کمبود پروتئین در بدن

0

تعداد کمی مواد مغذی وجود دارند که به اندازۀ پروتئین مهم باشند. پروتئین بلوک ساختمانیِ عضلات، پوست، آنزیم‌ها و هورمون‌ها است و نقشی ضروری در تمام بافت‌های بدن ایفا می‌کند. اغلب غذاها حاوی مقداری پروتئین هستند. در نتیجه کمبود پروتئین واقعی در کشورهای توسعه یافته نادر است. با این حال، برخی از مردم ممکن است همچنان در خطر این کمبود باشند. در این مقاله به بررسی کاملِ علائم کمبود پروتئین خواهیم پرداخت.

کمبودهای غذایی به مشکلات سلامتی مختلفی ختم می‌شوند. مصرف کم پروتئین می‌تواند یک نگرانی باشد، زیرا این مشکل در گذر زمان تغییراتی را بدن به وجود می‌آورد.

کمبود پروتئین چیست؟

کمبود پروتئین زمانی رخ می‌دهد که مصرف پروتئین شما به اندازۀ نیازهای بدن‌تان نباشد.

تخمین زده می‌شود که یک میلیارد نفر در سراسر جهان از مصرف کم پروتئین رنج می‌برند.

شدتِ این مشکل در آفریقای مرکزی و آسیای جنوبی بیشتر است. تا ۳۰ درصد از کودکان این مناطق مقدار بسیار کمی از پروتئین را دریافت می‌کنند.

برخی از افراد که در کشورهای توسعه یافته زندگی می‌کنند نیز در خطر کمبود پروتئین هستند. این افراد عبارتند از گیاهخواران و وگان‌ها (گیاهخواران مطلق) که یک رژیم غذایی نامتعادل را دنبال می‌کنند. افراد مسنی که در آسایشگاه‌‌ها زندگی می‌کنند و بیماران بستری شده در بیمارستان نیز در خطر کمبود پروتئین هستند.

در حالی که کمبود پروتئین واقعی در کشورهای غربی رایج نیست، اما برخی از مردم مقدار بسیار کمی از این مادۀ مغذی را دریافت می‌کنند.

مصرف کم پروتئین ممکن است در درازمدت باعث بروز تغییراتی در ترکیب‌بندی بدن شود، مانند از دست رفتن عضلات.

شدیدترین شکل کمبود پروتئین کواشیورکور نام دارد. این مشکل معمولا در کودکانی رخ می‌دهد که در کشورهای در حال توسعه زندگی می‌کنند. قحطی و رژیم‌های غذایی نامتعادل در این کشورها رایج هستند.

کمبود پروتئین می‌تواند تقریبا تمام عملکردهای بدن را تحت تاثیر قرار دهد. در نتیجه این کمبود با علائم فراوانی همراه است.

برخی از علائم کمبود پروتئین حتی ممکن است زمانی بروز کنند که کمبود خفیف باشد. در ادامه به معرفی علائم کمبود پروتئین و همچنین برخی از علائم رایج کواشیورکور می‌پردازیم.

ادما (ورم)

ادما با ورم و پُف کردن پوست همراه است که یکی از علائم شناخته شدۀ کواشیورکور می‌باشد.

دانشمندان باور دارند که علت این مشکل کم بودن مقادیر سرم آلبومین انسانی است که وافرترین پروتئین در قسمت مایع خون یا پلاسمای خون می‌باشد.

یکی از اصلی‌ترین عملکردهای آلبومین حفظ فشار اونکتیک است؛ نیرویی که مایع را به داخلِ گردش خون می‌کشد. آلبومین از این طریق از تجمع مقادیر اضافۀ مایع در بافت‌ها و سایر قسمت‌های بدن جلوگیری می‌کند.

بدلیل کاهش سطوح سرم آلبومین انسانی، کمبود پروتئین شدید به کاهش فشار اونکتیک می‌انجامد. در نتیجه مایع در بافت‌ها جمع شده و باعث بروز ورم می‌شود.

به همین دلیل، کمبود پروتئین می‌تواند به تجمع مایع در حفرۀ شکمی نیز منجر شود. شکم باد کرده یکی از نشانه‌های کواشیورکور است.

فراموش نکنید که ادما از علائم کمبود پروتئین «شدید» است که احتمال بروز آن در کشورهای توسعه یافته بسیار کم می‌باشد.

کبد چرب

یکی دیگر از علائم رایج کواشیورکور، کبد چرب یا تجمع چربی در سلول‌های کبد است.

این عارضه اگر درمان نشود، می‌تواند به بیماری کبد چرب ختم گردد و باعث بروز التهاب، زخم کبد و احتمالا نارسایی کبد شود.

کبد چرب یک بیماری رایج در میان افراد چاق و کسانی است که مقدار زیادی الکل مصرف می‌کنند.

اینکه چرا این عارضه در اثر کمبود پروتئین رخ می‌دهد هنوز مشخص نیست، اما مطالعات نشان می‌دهند که سنتز ناقصِ پروتئین‌های انتقال‌دهندۀ چربی یا لیپوپروتئین‌ها، ممکن است در بروز این بیماری نقش داشته باشد.

مشکلات پوست، مو و ناخن

کمبود پروتئین معمولا به بروز مشکلات پوست، مو و ناخن منجر می‌شود. این قسمت‌های بدن به طور عمده از پروتئین تشکیل شده‌اند.

به طور مثال، کواشیورکور در کودکان با تکه‌تکه شدن یا جدایی پوست، قرمزی و لکه‌های قرمز پوست متمایز می‌شود.

نازک شدن مو، محو شدن رنگ مو، ریزش مو و ناخن‌های شکننده نیز از علائم کمبود پروتئین هستند.

با این حال، بروز این علائم محتمل نیستند، مگر آنکه کمبود پروتئین شما شدید باشد.

از دست رفتن تودۀ عضلانی

عضلات بزرگترین مخازن پروتئین در بدن هستند.

بیشتر بخوانید:

وقتی منابع پروتئین غذایی کم باشند، بدن برای دریافت پروتئین به سراغ ماهیچه اسکلتی می‌رود تا بافت‌های مهمتر و عملکردهای بدن را حفظ کند. در نتیجه کمبود پروتئین می‌تواند به از دست رفتن عضله در گذر زمان منجر شود.

حتی کمبود پروتئین متعادل نیز می‌تواند در سالمندان به از دست رفتن عضله بی‌انجامد.

مطالعه‌ای که بر روی مردان و زنان سالمند انجام شده نشان می‌دهد که میزانِ از دست رفتن عضله در افرادی که کمترین مقدار پروتئین را مصرف می‌کردند، در بالاترین حد خود قرار داشته است.

این موضوع توسط مطالعات دیگر نیز تایید شده است. این مطالعات نشان می‌دهند که افزایش مصرف پروتئین ممکن است سرعت تخریب عضله در سالمندی را کاهش دهد.

علائم کمبود پروتئین

افزایش خطر شکستگی استخوان

عضلات تنها بافت‌هایی نیستند که تحت تاثیر مصرف کم پروتئین هستند.

استخوان‌ها نیز در خطرند؛ مصرف ناکافیِ پروتئین ممکن است استخوان‌ها را ضعیف کرده و خطر بروز شکستگی را افزایش دهد.

یک مطالعه در زنانی که بعد از دورۀ یائسگی قرار داشتند نشان می‌دهد که مصرف بیشتر پروتئین با کاهش خطر شکستگی لگن همراه بوده است. بیشترین میزان مصرف پروتئین در این مطالعه با کاهش ۶۹ درصدی خطر همراه بوده و به نظر می‌رسد که منابع حیوانی پروتئین بهترین فواید را داشته‌اند.

مطالعۀ دیگری در زنانی که بعد از دورۀ یائسگی قرار داشتند و به تازگی شکستگی لگن را تجربه کرده بودند نشان می‌دهد که مصرف ۲۰ گرم مکمل پروتئین در روز به مدت شش ماه، از دست رفتن استخوان را به میزان ۲٫۳ درصد کاهش داده است.

توقف رشد در کودکان

پروتئین نه تنها به حفظ تودۀ عضلانی و استخوانی کمک می‌کند، بلکه برای رشد بدن نیز ضروری می‌باشد.

بنابراین کمبود یا مصرف ناکافی آن، به ویژه در کودکان در حال رشد، مسئله‌ای بسیار مهم می‌باشد.

در حقیقت توقف رشد شایع‌ترین علامت سوءتغذیه در کودکان است. در سال ۲۰۱۳ تخمین زده شد که ۱۶۱ میلیون کودک از توقف رشد رنج می‌برند.

مطالعات مشاهده‌ای نشان می‌دهند که ارتباط قوی‌ای میانِ مصرف کم پروتئین و نقصِ رشد وجود دارد.

توقف رشد همچنین یکی از ویژگی‌های اصلیِ کواشیورکور در کودکان است.

افزایش شدت عفونت‌ها

کمبود پروتئین می‌تواند بر روی سیستم ایمنی بدن اثر بگذارد.

سیستم ایمنی ناقص ممکن است خطر یا شدت عفونت‌ها را افزایش دهد که یکی از علائم شایع کمبود پروتئین شدید می‌باشد.

به طور مثال، یک مطالعه در موش‌ها نشان می‌دهد که دنبال کردن یک رژیم غذایی که تنها ۲ درصد پروتئین دارد، با افزایش شدت عفونت آنفلوآنزا در ارتباط است.

حتی مصرف کم پروتئین به طور خفیف هم ممکن است باعث نقص عملکرد سیستم ایمنی شود. یک مطالعۀ کوچک در زنان سالمند نشان داده است که دنبال کردن یک رژیم غذایی کم‌پروتئین به مدت ۹ هفته باعث کاهش چشمگیر واکنش سیستم ایمنی بدن شده است.

به چقدر پروتئین نیاز داریم؟

نیاز به پروتئین در افراد مختلف متفاوت است. این نیاز به عوامل مختلفی بستگی دارد؛ از جمله وزن، تودۀ عضلانی، فعالیت جسمانی و سن.

احتمالا وزنِ بدن مهم‌ترین شاخص برای تعیین نیازهای پروتئینی است. در نتیجه توصیه‌های مربوط به مصرف پروتئین معمولا براساس گرم به ازای هر پوند یا کیلوگرم وزن بدن هستند.

مقدار توصیه شده (RDA) برای مصرف روزانۀ پروتئین ۰٫۴ گرم به ازای هر پوند وزن بدن است (۰٫۸ گرم به ازای هر کیلوگرم). دانشمندان تخمین می‌زنند که این مقدار احتمالا برای اغلب مردم مناسب و کافی است.

این بدین معناست که یک فردِ بزرگسال با ۱۶۵ پوند وزن (۷۵ کیلوگرم) به ۶۶ گرم پروتئین در روز نیاز دارد.

کالج پزشکی ورزشی در آمریکا، مصرف روزانه ۰٫۵ تا ۰٫۶ گرم پروتئین به ازای هر پوند وزن بدن (۱٫۲ تا ۱٫۴ گرم به ازای هر کیلوگرم) را برای ورزشکاران توصیه می‌کند. این مقدار احتمالا برای حفظ عضلات و ریکاوری بعد از تمرین کافی است.

با این حال، دانشمندان بر روی این موضوع توافق ندارند. انجمن بین‌المللی تغذیۀ ورزشی، مصرف روزانۀ ۰٫۹ گرم پروتئین را به ازای هر پوند وزن بدن (۲ گرم به ازای هر کیلوگرم) را برای ورزشکاران توصیه می‌کند.

به نظر می‌رسد که همانند ورزشکاران، سالمندان نیز به مقادیر بالاتری از پروتئین نیاز دارند.

اگرچه مقدار توصیه شده روزانه (RDA) برای مصرف بزرگسالان جوان و سالمند یکسان است، اما مطالعات نشان می‌دهند که این مقدار ناچیز بوده و باید برای سالمندان به ۰٫۵ تا ۰٫۷ گرم به ازای هر پوند وزن (۱٫۲ تا ۱٫۵ گرم به ازای هر کیلوگرم) افزایش یابد.

به زبان ساده می‌توان گفت که سالمندان و افراد فعال به میزانِ بیشتری از مقدار توصیه شده روزانه (RDA) برای مصرف پروتئین نیاز دارند.

غنی‌ترین منابع پروتئین عبارتند از ماهی، گوشت، تخم‌مرغ، لبنیات و حبوبات.

منبع healthline.com

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.