استرس اکسیداتیو چیست

0

استرس اکسیداتیو اساسا عبارت است از عدم تعادل میانِ تولید رادیکال‌های آزاد و توانایی بدن برای سم‌زدایی یا خنثی کردن اثرات مضر رادیکال‌های آزاد از طریق آنتی‌اکسیدان‌ها. در ادامه بیشتر به این موضوع می‌پردازیم.

رادیکال‌های آزاد چه هستند؟

رادیکال آزاد یک اکسیژن است که حاوی مولکولی می‌باشد که یک یا چند الکترون ناخوانا دارد، یعنی با سایر مولکول‌ها بسیار واکنش‌پذیر است.

محصولات جانبی اکسیژن نسبتا غیرواکنش‌پذیرند، اما برخی از آنها ممکن است در سیستم بیولوژیکی دچار سوخت‌وساز شوند و به اکسیدان‌های بسیار واکنش‌پذیر تبدیل گردند. تمام گونه‌های اکسیژن واکنش‌پذیر برای بدن مضر نیستند، برخی از آنها در از بین بردن عوامل بیماری‌زا یا میکروب‌ها نقش دارند.

از طرفی رادیکال‌های آزاد می‌توانند با ترکیبات سلولی نظیر DNA، پروتئین یا لیپید، تعامل شیمیایی برقرار کرده و برای تثبیت کردن خودشان، الکترون‌های سلولی را بدزدند. این باعث می‌شود تا ترکیب مولکولی سلول بی‌ثبات شده و الکترون دیگری را از یک مولکول دیگر بدزدد. این فرآیند باعث برانگیخته شدن یک زنجیرۀ بزرگ از واکنش‌های رادیکال آزاد می‌شود.

آنتی‌اکسیدان چیست؟

هر سلولی که آنزیم‌ها و اکسیژن را برای عملکردهای مختلف بهینه‌سازی می‌کند، در معرض واکنش‌های رادیکال آزاد اکسیژن قرار می‌گیرد که این می‌تواند پتانسیل ایجاد آسیب جدی به سلول را داشته باشد. آنتی‌اکسیدان‌ها مولکول‌هایی هستند که در سلول‌ها وجود دارند و از طریق اهدای یک الکترون به رادیکال‌های آزاد – بدون اینکه ثبات خود را از دست بدهند – از این واکنش‌ها جلوگیری می‌کنند. عدم تعادل میانِ اکسیدان‌ها و آنتی‌اکسیدان‌ها، اصل و اساس استرس اکسیداتیو است.

آسیب ناشی از استرس اکسیداتیو

استرس اکسیداتیو به بسیاری از مشکلات پاتوفیزیولوژیک در بدن ختم می‌شود. برخی از این مشکلات عبارتند از بیماری‌های مخرب عصبی نظیر پارکینسون و آلزایمر. جهش ژن و سرطان‌ها، سندرم خستگی مزمن، سندرم ایکس شکننده، اختلالات قلب و رگ‌های خونی، تصلب شرایین، نارسایی قلب و بیماری‌های التهابی نیز از عوارض استرس اکسیداتیو هستند.

عوامل خطر

بیشتر بخوانید:

همۀ ما در بدن‌مان به طور طبیعی در اثر فرآیندهایی نظیر ورزش یا التهاب، مقداری رادیکال آزاد تولید می‌کنیم. این بخشی طبیعی از سیستم پیچیدۀ بدن برای سالم نگه داشتن خود است.

همچنین ممکن است در محیط در معرض رادیکال‌های آزاد قرار بگیرید. برخی از منابع رادیکال‌های آزاد محیطی عبارتند از:

  • ازن
  • برخی از آفت‌کش‌ها و پاک‌کننده‌ها
  • سیگار کشیدن
  • تشعشع
  • آلودگی

رژیمی که سرشار از شکر، چربی و الکل است می‌تواند در تولید رادیکال‌های آزاد در بدن نقش داشته باشد.

پیشگیری از استرس اکسیداتیو

جلوگیری کردن از قرار گرفتن در معرض رادیکال‌های آزاد و استرس اکسیداتیو، امری غیرممکن است. البته شما می‌توانید با انجام اقداماتی، اثرات استرس اکسیداتیو بر روی بدن را به حداقل برسانید. اولین کار این است که سطوح آنتی‌اکسیدان‌ها را افزایش داده و تشکیل رادیکال‌های آزاد در بدن را کاهش دهید.

یک روش برای پیشگیری از استرس اکسیداتیو این است که منابع آنتی‌اکسیدان را در رژیم‌غذایی خود جای دهید. خوردن پنج وعده از میوه‌ها و سبزیجات متنوع در روز بهترین روش برای تولید آنتی‌اکسیدان‌های مورد نیاز در بدن است. برخی از این میوه‌ها و سبزیجات عبارتند از:

  • توت‌ها
  • گیلاس
  • مرکبات
  • آلو
  • سبزیجات برگدار تیره
  • کلم بروکلی
  • هویج
  • گوجه‌فرنگی
  • زیتون

سایر منابع غذایی آنتی‌اکسیدان‌ها:

  • ماهی و مغزهای خوراکی
  • ویتامین E
  • ویتامین C
  • زردچوبه
  • چای سبز
  • ملاتونین
  • پیاز
  • سیر
  • دارچین

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.